ضمان معاوضی

ضمان معاوضی

در زمان های گذشته ،مردم برای رفع نیازهایشان ،کالا و محصولی را در ازای کالای مورد نیاز ،معاوضه میکردند. به نحوی که کشاورز گندم و جو را در برابر گوشت به دامدار میداد. این روند ادامه داشت تا به مرور زمان مسکوکات پدید آمد .طی این تحولات، داد و ستد شکل گرفته معاملات به صورت رسمی  و ارزشمند شد. تا جایی که قواعد داد و ستد مقوم شد، و در حال حاضر در دنیای کنونی قواعد قانونی به معاملات نظم و امنیت داده است.

فهرست مطالب این مقاله >برای مطالعه روی عنوان دلخواه کلیک کنید

از جمله قواعدوضع شده (ضمان معاوضی) می باشد.

ضمان در لغت:

به معنی التزام وکفالت است . یعنی وظیفه ایی بر عهده شخصی است که باید انجامش دهد.

ضمان معاوضی در عرف

ضمان معاوضی از قواعد عرفی است  .

در فقه به ضمان معاوضی از این جهت که مضمون به از لحاظ جنس، مقدار و خصوصیات معین است، (ضمان جعلی) یا (ضمان مسمی) نیز گفته اند. دلیل نام گذاری ضمان جعلی یا ضمان مسمی آن است که متعاقدان آن را تعیین کرده و عوض چیزی قرار میدهند ،که از جانب طرف دیگر معامله به او انتقال مییابد.

مبیع، ضمان مسمی است برای ثمن و ثمن، ضمان مسمی است برای مبیع.

در مقابل ضمان معاوضی، ضمان واقعی قرار دارد.

اینگونه است که هرگاه شخصی ،مالی را خریداری و کالایی را دریافت میکند در ازای آن پولی پرداخت میکند. در قانون ما صرف بستن عقد، مالکیت منتقل می شود و مال از آن خریدار است و طبق قاعده اگر مال از بین برود از جانب خریدار بوده و مسوول خودش است .چون کالا در واقع ، برای اوست . و همانطور که منافع برای مالک است پس ضرر هم متوجه مالک میشود.

داود چشمی وکیل پایه یک دادگستری با 20 سال سابقه درخشان موفق در پرونده های حقوقی-کیفری-ملکی-خانوادگی

اما قانونگذار ماده ای را پیش بینی کرده که با در نظر گرفتن این ماده، قبل از تسلیم  مال و در مواردی بعد از تسلیم اگر مال از بین برود فروشنده هم چنان مسئولیت از بین رفتن مال را دارد. و این تلف بر عهده اوست و  پولی را که در برابر فروش آن مال دریافت کرده است را باید به مشتری مسترد کند.

ضمان معاوضی در چه عقودی  اجرا میشود؟

ضمان معاوضی در عقودی شکل میگیرد که عوض و معوض در آن ها وجود دارد.به این صورت که:

عقد به لحاظ مجانی بودن و غیر مجانی بودن به دو عقد:

معوض (یعنی در برابر مالی که می دهیم عوضی دریافت میکنیم .)

و عقد غیر معوض (یعنی در برابر مالی که می دهیم هیچ عِوَضی نمی گیریم) تقسیم می شود.

برای مثال : در عقد غیر معوض بصورت بخشیدن و یا صدقه دادن است .که ما با دادن صدقه به شخص فقیر در ازای آن چیزی طلب نمی کنیم، اما در عقد بیع در ازای دادن ثمن (که معمولا پول می باشد) جنسی را طلب می کنیم که این تعهد طرف مقابل، به تحویل مبیع می باشد.

در نهایت، ضمان عبارت است از:

التزام به پرداخت اختیاری یا قهری مالی به یک شخص.

منشأ ایجاد ضمان معاوضی نیز عقد است و از این جهت با ضمان عقدی وجه مشترک دارد؛ اما باید توجه داشت که در عقد ضمان، تعهد اثر مستقیم است، در حالی که در عقود معوض تملیکی همچون عقد بیع، تعهد به تسلیم اثر غیرمستقیم و تبعی عقد به شمار میآید.

در عقود معوض تملیکی، ” انتقال مالکیت،” اثر مستقیم عقد است که با وقوع عقد و بدون واسطه تحقق مییابد؛ اما “تسلیم “تعهدی است که باید ایفا شود. به عنوان مثال، تملیک عین در عقد بیع و تملیک منافع در عقد اجاره، اثر مستقیم عقد است و تعهد به تسلیم مبیع از سوی بایع و نیز تعهد به تسلیم عین مستأجره برای استیفای منفعت از جانب موجر، اثر تبعی و غیرمستقیم آن میباشد.

در عقود معوض، تعهد هریک از طرفین عقد در مقابل عین دریافتی،تحویل عوض معین می باشد و به این تعهد “ضمان معاوضی” گویند. در این نوع از ضمان، مضمون به، خود عین است و نه عوض معین؛ زیرا در صورت موجود بودن عین، خود عین برعهده متعهد است و اگر عین تلف شده باشد، مثل یا قیمت آن عوض معین قرار میگیرد. به همین جهت به آن ضمان مثل و قیمت  نیز گفته اند.

تعریف و ماهیت ضمان معاوضی مبحث نخست:

عقد معوض تملیکی دارای دو اثر است؛

1-انتقال مالکیت که اثر مستقیم عقد

2-تعهد به تسلیم عوض معین در مقابل عین دریافتی که اثر غیرمستقیم آن است.

در حقوق ما اگر مبیع عین معین باشد، انتقال مالکیت، فوری و بدون قید و شرط است. (بند یک ماده 236 قانون مدنی)، اما تسلیم مبیع و تأدیه ثمن به مجرد وقوع بیع تحقق نمی یابد؛ بلکه تعهدی است که  طرفین ملتزم به ایفای آن هستند.

این التزام که با انعقاد عقد ایجاد و با ایفای آن خاتمه مییابد، تعهدی یکطرفه نیست؛ بلکه علت وجودی آن تعهد طرف دیگر است و اگر یکی از آن دو ساقط شود، دیگری نیز از بین میرود. این التزام اگرچه به طور معمول در تلف مبیع پیش از تسلیم و در تلف مبیع در زمان خیار، مورد بحث قرار میگیرد؛ اما به نظر میرسد با تلف یکی از 2 عوض به وجود نمی آید؛ بلکه منشأ ایجاد عقد است. به این التزام که در مقابل التزام طرف دیگر عقد به وجود می آید، ضمان معاوضی گفته میشود. ازاینرو در تعریف ضمان معاوضی میتوان گفت که عبارت است از :

التزام به پرداخت عوض معین در مقابل عوض دریافتی.

همچنین است در عقد اجاره که تعهد موجر به تسلیم عین مستأجره برای استیفای منفعت در ازای دریافت اجاره بها و تعهد مستأجر به تأدیه اجاره بها در قبال گرفتن عین مستأجره، ضمان معاوضی نامیده میشود.

 وکیل پایه یک دادگستری ، وکیل قرارداد ، وکیل حقوقی ،مشاوره حقوقی ،

Rate this post

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − پنج =

گفت و گورا شروع کنید...
سلام، برای مشاوره رایگان در اینستاگرام پاسخ گو خواهیم بود
ما معمولاً در چند دقیقه پاسخ میدهیم
دکمه بازگشت به بالا